SOĞANLAR
reklamlar
Orjinal
Adı: Allium türleri
Bilgi :Zambakgiller familyasındandır. Anayurdunun Güneydoğu
Asya olduğu sanılmaktadır. Ancak, günümüzde dünyanın pek çok yöresinde
olduğu gibi, Türkiye'de de yoğun biçimde üretilip tüketilmektedir. 40-80
cm. kadar boylanabilen soğan, türlerine göre iki ya da çokyıllık sebze
türü bir bitkidir. En çok kullanılan türü olan Sofralık soğan (A. cepa),
ikiyıllık bitkidir. Birinci yılında birbirinin içinden çıkan 40 cm.
kadar uzunluktaki içi boş yaprakları ve ikinci yılında da bu
yapraklardan daha uzun bir sapın tepesinde, mayıs-temmuz aylarında açan
beyaz veya bazen leylak renginde küçük çiçeklerden oluşan top şeklinde
bir çiçek salkımı olur. Bitkinin birinci yılının ortalarında
yapraklarının dip bölümü şişkinleşerek toprağın içinde bir baş
oluşturur. Bu baş zamanla büyür ve dış kabukları kurur. Toprağı kazılıp
sökülen başlara kuru soğan adı verilir. Tohumlarıyla çoğaltılan
soğanlarda önce arpacık soğanı denilen küçük soğanlar üretilir. Bunlar
sökülüp bir kez daha ekilerek önce yeşil soğan diye bilinen soğan
yaprakları ve daha sonra kuru soğan elde edilir. Ama, kuru soğanın
ekilmesiyle de yeniden soğan bitkisi çoğaltılabilir. Güneşli ya da
kısmen gölgeli yerleri, hafif ve bitek topraklan seven soğan bitkisi,
verimsiz topraklara da dayanabilir.
Soğanın bileşiminde uçucu ve sabit yağ, şekerler (sakkaroz, glikoz ve
fruktoz), fermentler, aminoasitler, demir, A, B ve bol miktarda C
vitamini bulunur. Uçucu yağının içinde bulunan propil alliin maddesi,
gözleri yakar ve yaşartır. Yeşil ya da kuru soğan, çeşni vermek üzere
salatalara, yemeklere, peynir ve sandviçlere katılır. Ayrıca soğan
çorbası ve yahnisi gibi yemekleri yapılır. Türk mutfağının vazgeçilmez
bir ögesidir.
Tıbbi Etkileri ve Kullanımı Sağlığa yararlı etkileri yaklaşık 4000
yıl önce Çin'de bilinen ve kayıtlara geçen soğanın, tıbbi etkileri ve
bunlardan yararlanma yöntemleri şöyle sıralanabilir:
• İdrar söktürücüdür. Bedendeki toksinlerin atılmasında ve kanın
temizlenmesinde etkili olur.
• Midevidir: iştahı açar ve sindirimi kolaylaştırır.
• Hafif müshil etkisi vardır.
• C vitamini yönünden zengin olduğu için bedenin savunma sistemini
güçlendirir. Soğuk algınlığının atlatılmasında ve yüksek ateşin
düşürülmesinde etkilidir.
• Son zamanlarda yapılan bazı araştırmalara göre, soğanın kalbi
güçlendirdiği ve koroner damarları genişlettiği ileri sürülmektedir.
Bütün bu etkilerinden yararlanabilmek için, yeşil ya da kuru soğan,
çiğ ya da pişmiş olarak ve günlük diyete katılarak olabildiğince bol
yenmelidir.
• Ayrıca soğan böcek ve arı sokmalarında iyileştiricidir.
• Çıbanların baş vermesini ve iyileşmesinin hızlanmasını sağlar.
Arı ve böcek sokmalarında, önce sokma yerinde iğne varsa çıkarılır ve
sokma yerine kesik kuru soğan dilimleri bastırılır. Çıbanların başına da
yarım kuru soğan bastırılır. Böylece soğan buralardaki yangı ve
şişkinliği geçirir, iyileşmeyi hızlandırır.
