MÜRVERLER
Orjinal Adı: Sambucus türleri
Bilgi :Hanımeligiller familyasındaki 20 kadar ağaç, çalı ya da
otsu bitki türünün ortak adı Mürver'dir. Bu türlerin çoğu her iki
yarıkürenin ılıman iklim kuşağında, bu arada Türkiye'deki ormanlarda
doğal olarak yetişmekte ve pek çok yerde de süs bitkisi olarak
yetiştirilmektedir. Konumuzu ilgilendiren ve tıbbi etkileri birbirine
çok benzeyen iki mürver türü vardır.
Bunlardan Kara (Siyah) mürver ya da diğer adıyla Patlangıç ağacı (S.
nigra) ülkemizde özellikle Batı ve Kuzey Anadolu'da görülen ve 4-10 m.
kadar boylanabilen ağaçtır. Gövdesini, boz renkli ve uzun çatlaklı
kabuğu örter. Genellikle 5 yaprakçıktan oluşan bileşik yaprakları,
karşılıklı dizilmiş durumdadır. Bu yapraklar elle ovuşturulduğunda kötü
kokar. Beyaz, sarımsı ya da bazen açık pembe renkli ve keskin kokulu
küçük çiçekleri yayvan şemsiye ya da salkım biçimi oluşturarak açar.
Çiçekleri olgunlaşınca 6-10 mm. çapında yuvarlak ve parlak siyah renkli
meyvelere dönüşür. Meyvelerin içinde kan kırmızısı meyve özü ve uzunca
oval biçimli 3-4 tane tohum bulunur. Ormanlık alanların funda toprağını
seven kara mürver, döktüğü tohumlarıyla çoğalır.
Kara mürverin çiçekleri uçucu ve sabit yağ, yapışkan bitki sıvısı,
reçine, tanen ve şekerler ile samburgin ve rutin adı verilen
alkaloitleri içerir. Bitkinin meyvesinde doğal şekerler, meyve asitleri,
tanen, C ve P vitamini, boya pigmentleri ile eser oranda uçucu yağ
bulunur. Mürverin kabukları da tanen, reçine, alkaloit ile valeriyen
asidini içermektedir. Olgun mürver meyveleri yenir. Meyvenin özü bazı
yerlerde şarabı renklendirmekte ve bitkinin gövde ve dalları iplik
makarası yapımında kullanılır.
Tibbi Etkileri ve Kullanımı Burada kara mürverin kabuk, yaprak, çiçek
ve meyvesinin tıbbi etkilerini teker teker sayarak bunlardan yararlanma
yöntemlerini sunacağız:
Kabuğunun Tıbbi Etkileri:
• Müshildir.
• Kusturucudur.
• İdrar söktürücüdür.
Yaprağının Tıbbi Etkileri:
• Müshildir.
• Balgam söktürücüdür.
• İdrar söktürücüdür.
• Terleticidir.
• Dıştan kullanıldığında cildi yumuşatıcı ve yara iyileştiricidir.
Çiçeğinin Tıbbi Etkileri:
• Terleticidir.
• Göğsü yumuşatır.
• Nezleyi iyileştirir.
Meyvesinin Tıbbi Etkileri:
• Terleticidir.
• idrar söktürücüdür.
• Müshildir.
Bu etkilerinden yararlanmak üzere, kara mürverin çiçek ve yaprakları
ilkbahar ile yazın başlarında toplanır. Gölge yerde olabildiğince çabuk
kurutulur. Meyveleriyle bitkinin gövde kabukları yaz sonu ile sonbahar
mevsiminde toplanır.
Kuru çiçek ve kuru ya da yaş yapraklarının karışımından 2 tatlı
kaşığı alınıp 1 bardak kaynar suda 10 dakika süreyle demlendirilir.
Böylece elde edilen infüzyondan, günde üç kez birer bardak içilir.
Kara mürverin meyve suyunu hazırlamak için taze ve olgun meyveleri
2-3 dakika suda bekletilir. Sonra bunlar elle sıkılıp süzülür. Bu meyve
suyunu saklamak için 10 ünite meyve suyuna 1 ünite bal katılır ve bu
karışım kaynatılır. Daha sonra sıcak suyla sulandırılıp günde iki kez
birer bardak olarak içilir.
Bitkinin gövde kabukları kuru ya da taze yapraklarıyla karıştırılıp
parçalanır. Bu karışımdan 2-3 tatlı kaşığı alınıp 1 bardak suda kaynama
noktasına kadar ısıtılır. Ateş kısılıp 10-15 dakika daha ısıtma işlemi
sürdürülerek elde edilen dekoksiyon, günde iki kez birer bardak olarak
içilir. Cildi yumuşatıcı ve yara iyileştirici olarak dıştan uygulanır.
Bodur (Cüce) mürver (S. ebulus): Türkiye'nin hemen hemen tüm
ormanlarında rastlanan ve 50-200 cm. boylanabilen, çokyıllık otsu
bitkidir. Gövdesi yuvarlak kesitli, dik ve boydan boya çizgilidir. 7-11
yaprakçıktan oluşan bileşik yaprakları karşılıklı dizilmiştir. Salkım
biçimi alarak yazın açan beyaz çiçekleri acı badem gibi kokar. Meyvesi
parlak siyah renkli ve yuvarlak olur.
Bodur mürverin yapraklarında uçucu yağ, şekerler ve bazı organik
asitler, meyvelerinde doğal şekerler, valeriyen asidi, tanen, acı madde
ile bazı boya pigmentleri bulunur. Bitkinin çiçekleri, terletici ve
yatıştırıcı, kökleri ile yaprakları müshil etkilerinden yararlanılmak
üzere kullanılır.
Bunlardan elde edilecek infüzyon ve dekoksiyonlar için yukarıdaki
tarifler aynen uygulanır.
