MEYAN (KÖKÜ)
Orjinal
Adı: Glycyrrhiza glabra
Diğer Adları: Biyam, Boyam, Piyam, Tatlıkök
Bilgi :Baklagiller familyasındandır. Anayurdu Avrupa'nın
güneyi olan, dayanıklı çokyıllık otsu bitkidir. Ülkemizde Ege, Akdeniz,
Güneydoğu ve Doğu Anadolu bölgelerinde yaygın olarak, özellikle akarsu
kıyılarında yetişir. 50-100 cm. kadar boylanabilir, ince uzun, koyu
yeşil renkli yaprakçıklardan oluşan bileşik yaprakları; yaz mevsiminde
bitkinin yaprak koltuklarında seyrek başaklar halinde açan mavimsi mor,
bazen beyaz ya da sarımsı çiçekleri; 7-10 cm. uzunlukta yassı meyveleri
vardır. Bitkinin konumuzu ilgilendiren rizomu, 0,5-2,5 cm. çapında ve
15-50 cm. uzunluktaki silindir biçimli kökgövdesidir. Kabukluyken esmer,
soyulduğunda sarı renkli olan bu kök, önce tatlı iken sonra acımsılaşır.
Meyan (ya da Meyankökü) bitkisi kumlu, derin ve humuslu topraklan, bol
güneşli yerleri sever. Dökülen tohumlarıyla çoğalır ya da kökü bölünüp
ekilerek çoğaltılır.
Meyanın rizom kökü, normal şekere göre elli kat daha tatlı olan
glisirizin ile flavon, saponin ve kumarin adı verilen maddeleri; tadı
acı uçucu yağlan, nişasta ve yapışkan bitki sıvısını içerir. Bu kökler
ilaç ve bira endüstrilerinde, kolalı içitlerin yapımında kullanılır.
Anadolu'da bu kökten şerbet yapılarak içilir. Üç yıllık köklerinden elde
edilen meyan balı, koyu renkli toz, çubuk ya da dörtgen şeklindeki
parçalar halinde satılır ve ilaç olarak kullanılır.
Tibbi Etkileri ve Kullanımı Bitkinin kökünün tıbbi etkileri ve
bunlardan yararlanma yöntemleri şöyle özetlenebilir:
• Göğüs yolları hastalıklarında etkilidir: Göğsü yumuşatır, balgamı
söktürür, ateşi düşürür, öksürüğü keser; nezle ve bronşitte
iyileştiricidir. Solunum yollarında mukozayı korur, boğaz ağrılarına iyi
gelir.
• Yatıştırıcı ve rahatlatıcıdır.
• Özellikle çocuklar için hafif müshil etkisi vardır.
• Bedeni güçlendirici toniktir.
• Mide yanmaları, gastrit ve mide ülserlerinde iyileştirici etkiler
yapar.
• Karın ağrılarını geçirir.
• İdrar söktürücüdür.
Bu etkilerinden yararlanmak üzere, meyankökü sonbaharın sonlarında
toprak kazılarak çıkarılır. İyice temizlenerek açık havada kurutulur.
Kabukları soyulur ve parçalanır. Bu parçalardan 1/2-1 tatlı kaşığı
alınır, 1 bardak suya konularak kaynama noktasına kadar ısıtılır. Bu
noktada ateş kısılıp 10-15 dakika daha ısıtma işlemi sürdürülür. Böylece
elde edilen dekoksiyondan günde üç kez birer bardak içilir ya da
piyasada çubuklar halinde satılan meyankökü ağızda emilerek aynı tıbbi
etkilerinden yararlanılır veya meyan balı suda kolayca eritilerek
içilir.
