MERCANKÖŞKLERİ
Orjinal
Adı: Origanum (ya da Marjoram) türleri
Bilgi :Ballıbabagiller familyasındandır. Akdeniz havzası
bitkisidir. Çeşitli türleri ülkemizde de Trakya, Marmara, Ege ve Akdeniz
bölgelerinde yabani olarak yetişir. Kayalık ve kurak yerlerde rastlanan,
çalı görünüşlü, hoş kokulu bitkilerdir.
Bu türlerden konumuzla en çok ilgili olanı Yabani mercanköşkü (O.
vulgare)'dür. Güveyotu ya da keklikotu adlarıyla da bilinen bu tür,
25-80 cm. boylanabilir ve toprağın üzerine yayılarak gelişir. Biber gibi
kokan koyu yeşil renkli yaprakları, haziran ile ekim ayları arasında
beyaz ya da pembe renkte açan çiçekleri vardır. Bol güneşli ya da kısmen
gölge yerleri seven bitki, döktüğü tohumlarıyla çoğalır.
Yabani mercanköşkünün topraküstü kesimlerinde, karvakrol ile timol
adlı maddeleri içeren uçucu yağ, asitler, tanen ve acı esanslar bulunur.
Bazı yerlerde yaprakları kurutulup kekik yerine baharat olarak
kullanılır. Ayrıca bitkinin topraküstü kesimlerinin damıtılmasıyla elde
edilen mercanköşkü yağı da parfümeri ve likör endüstrilerinde
kullanılır.
Tibbi Etkileri ve Kullanımı Yabani mercanköşkünün tıbbi etkileri ve
bunlardan yararlanma yöntemleri şöyle sıralanabilir:
• Uyarıcı ve terleticidir. Soğuk algınlığı ve gribin
iyileştirilmesinde yararlı olur.
• Öksürük ve boğmacanın tedavisinde etkilidir.
• Yatıştırıcıdır.
• Uyarıcı etkisi sindirim sisteminde de görülür: iştah açar.
Sindirimi kolaylaştırıp hazımsızlığı giderir.
• İdrar ve gaz söktürücüdür.
• Peklik vericidir.
• Kadınlarda aybaşı döneminin daha kolay ve rahat geçmesini sağlar.
Bütün bu etkileri sağlamak üzere, yabani mercanköşkünün topraküstü
kesimleri, bitki çiçek açtığında toplanır. Kalın dal ve saplan ayrılıp
atılır. Geri kalan kısımlardan 1 tatlı kaşığı kurumuş ya da taze bitki
karışımı 1 bardak kaynar suyun içine konur. 10-15 dakika demlendirilerek
hazırlanan infüzyon, günde üç kez birer bardak içilir.
• Yabani mercanköşkü iyi bir antiseptiktir. Ağız yangılarına karşı
etkilidir.
• Arı ve böcek sokmalarında da yangıyı kesip rahatlatır.
Bu etkilerinden yararlanmak üzere, yukarda tarifi verilen infüzyonla
ya da daha iyisi, 1 tatlı kaşığı dolusu bitkinin suda kaynatılmasıyla
hazırlanan dekoksiyonla ağız iyice çalkalanır. Böcek veya an sokması
durumlarında, sokulan yer aynı dekoksiyonla sıkıca ovuşturulur.
• Ayrıca, yabani mercanköşkü etkili bir yara iyileştiricidir.
• Romatizma ve kas ağrılarında bedeni rahatlatıcı etkisi görülür.
• Özellikle gerginlik durumunda oluşan baş ağrılarında etkili olur.
Bu etkilerinden yararlanmak üzere, piyasada satılan mercanköşkü yağı
alınıp yara ve kesikler bununla yıkanır. Bas ağrısı durumunda şakaklar,
romatizma ve kas ağrılarında şikayetli yerler mercanköşkü yağıyla
ovuşturulur.
Diğer mercanköşkü türlerini şöyle özetleyebiliriz:
İzmir kekiği (O. smyrnaeum ya da O. onites) diye adlandırılan tür,
Ege ve Akdeniz bölgelerindeki makiliklerde yaygındır. 40-50 cm.
boylanabilen, çokyıllık bitkidir. Yaprakları oval biçimli, kenarları
hafif dişli, yumuşak, tüylü ve kekiğimsi kokuludur. Nisan-temmuz
aylarında çiçek açan bitki, döktüğü tohumlarıyla çoğalır.
İstanbul ya da Çanakkale kekiği (O. heracleoticum veya O. hirtum)
denilen mercanköşkü türü ise, Trakya, Marmara bölgesi ve Batı Anadolu'da
yetişir. 50 cm. kadar boylanabilen çokyıllık bitkidir. Temmuz-Ağustos
ayında çiçek açar. Yaprakları kekiğimsi kokar. Döktüğü tohumlarıyla
çoğalır.
