LAVANTALAR
Orjinal
Adı: Lavandula türleri
Bilgi :Ballıbabagiller familyasındandır. Anayurdu Akdeniz
havzası olan Lavandula cinsi, kışın yapraklarını dökmeyen 20 kadar
çalımsı görünüşlü çokyıllık bitki türünün ortak adı lavantadır. Bu
türlerden bazısı ülkemizde de yetişmektedir. Bunlardan konumuzla ilgili
olan ikisini, önce ingiliz lavantası (L. angustifolia=L. spica=L. vera=L.
officinalis) türünü ve daha sonra ayrı bir bölümde Karabaş lavantası (L.
stoechas) türünü ele alacağız.
İngiliz lavantası ya da kısaca lavanta, en çok 1 m. kadar
boylanabilir. Gövdesi dört köşe kesitli, yeşil renkli ve hoş kokuludur.
Ancak, bitkinin ikinci yılında gövde odunsulaşır. Grimsi yeşil renkli,
ince uzun ve hoş kokulu yaprakları; uzun sapların ucunda seyrek başaklar
oluşturarak yaz aylarında açan, çok kokulu, lavanta mavisi renkli
çiçekleri vardır. Bitkinin gövde, yaprak, sap ve çiçeklerine özel
kokusunu veren, bunların üzerinde bulunan küçük yıldızsı tüyleridir.
Lavantanın sonbaharda olgunlaşan küçük meyvelerinin her birinde, dörder
adet fındıkçık şeklindeki tohumu yer alır. Güneşli ve açıklık alanları,
suyu iyi akıntılı kireç içeren kumlu toprakları seven lavanta,
tohumlarıyla, sonbaharda alınan gövde çelikleriyle ya da bitki tabanının
bölünmesiyle çoğaltılır.
Lavanta, içinde organik asitler bulunan uçucu yağ ile glikozitler,
alkaloitler ve tanen gibi maddeleri içerir. Bu uçucu yağın
damıtılmasıyla elde edilen lavanta esansı (lavantayağı) parfümeri
endüstrisinde önemli bir hammadde olarak kullanılır. Ayrıca geleneksel
şekilde lavantanın yaprak ve çiçekleri odalarımıza güzel koku veren
potpuri tabağına, yatak odalarımızdaki güzel koku torbalarına konulur.
Lavanta esansı yatak çarşaflarına serpilir.
Tibbi Etkileri ve Kullanımı Sağlığa yararlı etkileri uzun zamanlardan
beri bilinen ve kullanılan lavantanın tıbbi etkileri ve bunlardan
yararlanma yöntemleri şöylece özetlenebilir:
• Sinirleri yatıştırıcı ve spazm çözücüdür. Özellikle depresyonla
ilgili aşırı sinirlilik durumunda yatıştırıcı olur. Uykusuzluk halini
giderir.
• Stresle ilgili baş ağrılarında etkili bir iyileştiricidir.
• Bitkinlik ve güçsüzlük durumlarında, merkezi sinir sistemini ve
dolayısıyla bedeni güçlendirici bir toniktir.
• Saman nezlesini geçiştirmede etkili olur.
• Sindirim sistemi üzerinde olumlu etkileri vardır, iştahı açar,
sindirimi kolaylaştırır. Mide ve bağırsaklardaki gazı söktürür.
• Kusma refleksini bastırır.
• İdrar söktürücüdür. Böbrekleri temizler.
• Öksürüğü kesici ve ateşi düşürücü etkileri de vardır.
Sağlığa çok yararlı bütün bu etkileri sağlamak üzere, lavantanın taze
sürgünleri yaz başında ve çiçekleri iyice açtıklarında toplanır. 35 C
dereceyi aşmayan sıcaklık ve gölge yerde bunlar özenle kurutulur.
Birbirine karıştırılan kurumuş sürgün ve çiçeklerden 1 tatlı kaşığı
alınıp üzerine 1 bardak kaynar su dökülerek ve 10 dakika süreyle
demlendirilerek bir infüzyon elde edilir. Bu infüzyondan, günde üç kez
birer bardak içilir.
• Ayrıca lavanta romatizma, burkulma ve kırık yerlerinin ağrılarında
rahatlatıcıdır.
• Akneli cildi temizler.
• Duyarlı ciltler için tonik sıvı oluşturur.
Bu durumlarda yararlı etkiyi sağlamak üzere, lavanta çiçeklerinin
damıtılmasıyla elde edilen ve piyasada satılan lavanta esansı (lavantayağı)
kullanılır. Bu yağ içilmez. Yalnızca şikayetli yerlere, elle ovularak
dıştan uygulanır. Duyarlı ciltler içinse, küvette hazırlanan banyo
suyuna katılır.
