KİŞNİŞ
Orjinal
Adı :Coriandrum sativum
Diğer Adları: Aşotu, Kişnişotu
Bilgi :Maydanozgiller familyasındandır. Anayurdu Akdeniz
havzası olup günümüzde birçok yerde ve ülkemizde yabani bitki ya da
kültür bitkisi olarak yetişmektedir. 60 cm'ye kadar boylanabilen
biryıllık otsu bitkidir. Gövdesi yuvarlak kesitli, boylamasına oluklar
halinde çizgili, soluk yeşil renkli ve dallara ayrılan yapıdadır.
Bitkinin alt ve üst bölümündeki yaprakları farklı görünüşte olur. Alt
yaprakları maydanoz bitkisininkilere benzer. Hafif tüylü, tuhaf ve pek
de hoş olmayan koku taşırlar. Bitkinin üst kesimindeki yaprakları ip
gibi ince ama düzgün kesimli ve gene hoş olmayan keskin ve tuhaf kokulu
olurlar. Yaz başı ile ortası arasında gevşek şemsiyeler oluşturarak
açan, beyaz ya da pembemsi açık mor renkli küçük çiçekleri olgunlaşınca,
2-7 mm. çapında yuvarlak, açık kahverengi tohum kılıfını taşıyan kokulu,
kuru meyvelere dönüşür. Bol güneşli yerleri, bitek ve hafif topraklan
seven kişniş bitkisi, tohumları sonbaharda ekilerek çoğaltılır. Ancak,
çapraz döllenmeyle bitkinin yozlaşması meydana geleceğinden, rezeneden
uzak yerlere ekilmesine dikkat edilmelidir.
Kişnişin tohumunu taşıyan meyvesinde nişasta, tanen, şekerler, sabit
ve uçucu yağlar bulunur. Uçucu yağında yüksek oranda coriandrol ile
düşük oranda geraniol, borneol, pinen, phelladron ve asetik asit vardır.
Kişniş tohumlan pastacılıkta, baharat olarak bazı çorba ile
yemeklerin hazırlanmasında, içki endüstrisinde ve kişniş şekerinin
yapımında kullanılır. Bazı yerlerde bitkinin körpe yaprakları salata ve
güveçte pişen yemeklere katılır. Gövde ve kökü de sebze gibi pişirilip
yenir.
Tibbi Etkileri ve Kullanımı Eski Mısır papirüsleri, Çince ve
Sanskritçe metinlerde ve hatta İncil'de sağlığa yararlı etkilerinden
övgüyle söz edilen kişnişin, tıbbi etkileri ve bunlardan yararlanma
yöntemleri şöyle sıralanabilir:
• Kişniş tohumları içerdiği yağlarla mideyi uyarır; iştahı açar,
sindirimi kolaylaştırır ve hazımsızlığa iyi gelir.
• Aynı nedenle mide ve bağırsaklardaki gazı söktürür.
• Aniden başlayan mide ve karın ağrılarını bastırır.
• Özellikle çocuklarda diyareyi kesici etkiler yapar.
• Hafif yatıştırıcı etkisi vardır.
Kişnişin bu etkilerinden yararlanmak üzere, bitkinin çiçek
şemsiyeleri yaz sonunda alınır ve tohumlarının olgunlaşması için gölgeli
ve havadar yerde bir süre itekletilir. Sonra şemsiyeler başasağı
edilerek bir kağıdın üzerine sallanır ve dökülen tohumlan toplanır.
Bunlardan ya da piyasadan alınan kişniş tohumlarından 1 tatlı kaşığı
kadarı biraz ezilerek 1 bardak kaynar suya dökülür. Kabın üzeri sıkıca
kapatılarak 5 dakika süreyle demlendirilir. Bu şekilde elde edilen
infüzyon, yemeklerden önce birer bardak olarak içilir. Aynı etkilerinden
yararlanmak için, tohumları yemeklerden önce ağızda çiğnenebilir.
• Kişniş antiseptik (mikrop kırıcı) etkiler de taşır. Bu etkisinden
yararlanmak için yukarıda tarifi verilen infüzyon, akne ya da yaraların
üzerine uygulanır.
