KETENLER
Orjinal
Adı: Linum türleri
Diğer Adları: Bezir, Zeyrek
Bilgi :Ketengiller familyasının örnek bitkileridir. Anayurdu
Akdeniz havzasıdır. 100 kadar keten türü olup bu türlerden bazısı
ülkemizde yetişmektedir. Bunlardan Yabani ketenin (L. angustifolium)
kültüre alınmasıyla elde edilen Keten bitkisi (L. usitatissimum)
konumuzla en çok ilgili olan türdür. 30-100 cm. boylanabilen biryıllık
bir tarım bitkisidir. Bitkinin tepesine doğru dallara ayrılan yeşil
renkli gövdesi; almaşık dizili, ucu sivri ve uzunca biçimli yalın
yaprakları; yaz boyunca açan gök mavisi renginde 5 taçyapraklı, süs
çiçeği gibi güzel görünüşlü çiçekleri vardır. Olgunlaşan çiçekleri, bir
ucu sivri, yuvarlak biçimli, her biri 2 tohum taşıyan 5 gözlü kahverengi
meyvelere dönüşür. Kireçli topraklan ve ılıman iklimi seven keten
bitkisi, tohumlarıyla üretilir.
Keten bitkisinin tohumlarında linoeik, linolenik ve oleik asitleri
içeren % 30-40 oranında sabit yağ; yapışkan bitki sıvısı, protein ve
promarin adı verilen glikozit bulunur. Bitkinin tohumlarından elde
edilen ve boyacılık, muşamba yapımı, kimi zaman da besin endüstrilerinde
sıkça kullanılan bu yağa bezir ya da beziryağı denilir. Bitkinin
tohumları ezilip yağı alındıktan sonra kalan küspesi değerli bir hayvan
yemi olur. Ketenin gövdesinden elde edilen lifler de, makbul sayılan
keten ipliği yapılmak üzere dokumacılıkta kullanılır.
Tibbi Etkileri ve Kullanımı Eski Mısırlılar döneminden beri bedene
yararlı özellikleri bilinen ve kullanılan ketenin tıbbi etkileri ve
bunlardan yararlanma yöntemleri şöylece özetlenebilir:
• Pekliği giderici müshildir. Veterinerlikte de bu amaçla sıkça
kullanılır.
• Sindirim sisteminde, mide ve bağırsaklardaki enfeksiyon ve
tahrişlere karşı koruyucu etkileri vardır.
• Karaciğer ve safra kesesinin ani sancılanmalarına karşı yararlı
etkileri görülür.
• Yatıştırıcıdır.
Bu etkileri sağlamak üzere sonbahar başlarında iyice olgunluğa erişen
tohumlan toplanır ya da
piyasadan sağlanan bu tohumlardan 2-3 tatlı kaşığı alınıp üzerine bir
bardak kaynar su dökülür. 10-15 dakika demlendirilerek hazırlanan
infüzyondan, günde iki kez sabah ve akşamları birer bardak içilir.
Alımında zorluk çekilirse meyve suyuyla karıştırılıp içilebilir.
• Keten tohumları ayrıca çıbanların olgunlaştırılmasında; yara ve
yanıkların iyileştirilmesinde yararlı olur.
• Şirpençe, zona ve sedef hastalıklarında rahatlatıcı ve iyileştirici
etkileri görülür.
• Cildi yumuşatıcı ve ciltteki ağrıları kesici işlev yapar.
• Akciğer enfeksiyonları, özellikle nezle sonrası ortaya çıkan
bronşit ve öksürükte yararlı etkileri vardır.
Bu etkileri sağlamak için olgun keten tohumları ezilerek sıcak suya
konulup 2-3 dakika süreyle kaynatılır. Suyu süzülüp bir tülbenteya da
gazlı beze serilen tohumlar şikayetli yerlerin üzerine ya da akciğerle
ilgili rahatsızlıklarda göğsün üzerine konularak bastırılır.
