KEKİKLER
Orjinal
Adı :Thymus türleri
Diğer Adları :Çahkekiği
Bilgi :Ballıbabagiller familyasındandır. Anayurdu Avrupa'nın
güneyi olup ülkemizde kekik türlerinden 40 kadarı güneş gören kurak
tepeler ve sırtlarda kümeler oluşturarak yaygın ve doğal biçimde
yetişmektedir. Bu türlerden en çok bilineni Adi kekik (T. vulgaris)
25-30 cm. kadar boylanabilen ve kışın yapraklarını dökmeyen çokyıllık
çalıdır. Yeşil-kahverengi dörtgen kesitli gövdesi, bitkinin ikinci
yılında odunsulaşır. Tüylerle kaplı gri-yeşil renkli, hoş kokulu ince
yaprakları 1 cm. kadar uzunlukta olur. Bitkinin soluk erguvani renkli
çiçekleri, yaz başı ile ortası arasında açar. Küre biçimli minik
tohumları parlak kahverengidir. Bol güneşli yerleri ve suyu iyi akıntılı
alkalik toprağı seven kekik, döktüğü tohumlarıyla çoğalır. Ayrıca,
Avrupa'da bazı yerlerde kültürü yapılmakta, kış mevsimi dışında her
zaman gövde çelikleri alınarak ya da ilk ve sonbaharda bitkinin tamamı
veya kökü bölünerek de üretilmektedir.
Adi kekikte timol, karvakrol, simol, linalol ve borneol maddelerini
içeren % 1 oranında uçucu yağ; acı esanslar, tanen, flavonit ve
tripenoit bulunur. Kekik bitkisine hoş kokusunu veren, timol ve
karvakrol adlı maddelerdir. Kurutulmuş kekik yaprakları, çeşni vermesi
için özellikle çorba ve et yemeklerinde baharat olarak kullanılır. Ancak
kokusu çok keskin, bitkinin tadı da acı olduğu için, kekik, yemeklerde
çokça tüketilmemelidir. Bal arıları kekik türlerini çok sever ve makbul
olan kekik balı yaparlar.
Tibbi Etkileri ve Kullanımı Bedene yararlı nitelikleri ta Antik
çağlardan beri öğrenilerek kullanılagelen bütün kekik türlerinin tıbbi
etkileri birbirlerine benzer. Bu etkileri ve bitkiden yararlanma
yöntemleri şöyle özetlenebilir:
• Midevidir: iştahı açar, sindirimi kolaylaştırır. Dispepsi
(hazımsızlık) durumunun atlatılmasında etkilidir.
• Aşırı içki içilmesi sonrasında bedende meydana gelen
rahatsızlıkları atlatmaya yardımcı olur.
• Gaz söktürücüdür.
• Yatıştırıcıdır.
• İdrar söktürücüdür.
• Spazm çözücüdür.
• Kan dolaşımını hızlandırıp artırır.
• Solucan (kurt) düşürücü etkisi vardır.
• Terletici ve balgam söktürücüdür.
• Soğuk algınlığı, nezle, boğaz ağrıları ve taciz edici öksürüğün
atlatılmasında yararlı olur.
• Saman nezlesinin iyileştirilmesinde etkilidir.
• Bronşit, boğmaca ve astım tedavilerinde başarıyla kullanılır.
• Doku ve damar büzücü etkileri nedeniyle çocuklarda diyare ve yatak
ıslatma durumlarının iyileştirilmesinde yardımcı olur.
• Bedeni güçlendirici tonik etkisi vardır.
Bütün bu etkilerinden yararlanmak üzere, kekik türlerinin yaprakları
kurumuş dallarının üzerinden elle sıyrılarak alınır. Bitkinin çiçekli
tepeleri ise yaz başından sonuna kadar yağışsız günlerde toplanır.
Bunlar, gölge ve havadar yerde özenle kurutulur, kuru yapraklarla
karıştırılır. Karışımdan 2 tatlı kaşığı alınıp 1 bardak kaynar suya
dökülür. 10 dakika süreyle demlendirilerek elde edilen infüzyon, günde
üç kez birer bardak olarak içilir. Tadı acı olduğundan içine biraz bal
katılarak alımı kolaylaştınlır.
• Kekik ayrıca antiseptik (mikrop kırıcı) bir bitkidir. Özellikle
iltihaplı yaraların temizliğinde ve iyileştirilmesinde etkili olur.
• Akne tedavisinde de temizleyici ve iyileştirici etkileri görülür.
Bu etkilerinden yararlanılmak için piyasada satılan ve her türlü
kekiklerin damıtılmasıyla elde edilen kekikyağı, sulandırılarak yara ve
aknelere dıştan uygulanır ya da yukarda anlatılan kurumuş kekik
karışımdan 2-3 tatlı kaşığı alınıp suda kaynatılarak elde edilen
dekoksiyon yaralara ve akneli yerlere dıştan uygulanır.
• Kekik, larenjit (gırtlak iltihabı) ve tonsilit (bademcik iltihabı)
durumlarında da iyileştirici olur. Bunun için yukarıda tarifi verilen
dekoksiyonla ağızda derin gargara yapılır.
• Kekiğin içerdiği karvakrol adlı madde bazı kişilerin cildinde
yakıcı ve kızartıcı etkiler yapabileceğinden, kekikyağı sulandırılarak
uygulanmalıdır.
