KEDİOTU
Orjinal
Adı: Valeriana officinalis
Bilgi :Kediotugiller familyasının örnek bitkisidir.
Anayurdunun neresi olduğu bilinmeyen kediotunun, dünyanın çeşitli
yerlerinde 150 kadar türü yetişmekte, 10 kadar türü ülkemizde de
görülmektedir. Bunlardan konumuzu en çok ilgilendiren türüne Tıbbi
kediotu (V. officinalis) denilir. Bu tür kediotu 150 cm'ye kadar
boylanabilen, çokyıllık dayanıklı otsu bitkidir. Pek hoş kokmayan kısa
rizomu (kökgövdesi) yanlara doğru saçaklar atar. Yuvarlak kesitli,
boydan boya oluklu ve yeşil renkli bir gövdesi vardır. Bayırturpununkine
benzeyen keskin kokulu, koyu yeşil renkli, kenarları dişli, 5-11
yaprakçıktan oluşan dar ve uzun yaprakları, çiçek saplarının dibinden
sürerler. Hazirandan eylül ayına kadar salkımlar halinde açan minik
çiçekleri itici kokulu, soluk mor-pembe ya da pembemsi beyaz
renklerdedir. Bu çiçeklerin olgunlaşmasıyla ortaya çıkan tohumları 2 mm.
uzunlukta, gözyaşı biçimli, yassı ve açık kahverengidir. Güneşli ya da
kısmen gölgeli yerleri, kum ve kil karışımı gevşek ama bitek toprakları
seven bitki, tohumlarıyla çoğalır.
Tıbbi kediotu bitkisinin rizom ve kök saçaklarında nişasta, şeker ve
reçine, valeryanik asit ve izovaleryanik asit, borneol, pinen ile kampen
içeren uçucu yağ ile gene uçucu alkaloitler bulunur. Bu kökler bazı
yerlerde çorba, güveç yemekleri ve dolma içlerine, bitkinin çeşitli
mineraller yönünden zengin yaprakları da, çürütülüp kompozit gübre
yapılan bitkilerin arasına katılır.
Tibbi Etkileri ve Kullanımı Bedene yararlı etkileri Antik çağlarda da
bilinen kediotunun bilimsel adındaki valere kökü Latince'de "sağlıklı
olmak" deyişinden gelir. Tıbbi kediotu Kuzey Avrupalılar, Çinliler ve
Kanada'da yaşayan Kızılderililer tarafından sağlık hizmetinde
kullanılmıştı. Bitkinin bu tıbbi etkileri ve onlardan yararlanma
yöntemleri şöyle özetlenebilir:
• Bedene yararlı bitkiler arasında sinirleri yatıştırıcı etkisi en
çok olanlardan biridir.
• Sinirsel gerginlikleri yok ederken gerginliklerden oluşan
endişelilik, aşırı heyecan, isteri ve nevrasteni durumlarını da
yatıştırır.
• Spazm çözücüdür. Bedende oluşan krampları, bağırsaklarda duyulan
ani ağrıları ve aybaşı nedeniyle ortaya çıkan kramp ve sancıları yok
eder.
• Sinirsel kökenli baş ağrılarına ve migrene iyi gelir.
• Görme bozukluklarında oluşan baş ağrılarına karşı da etkilidir.
• Aşırı sinirlilik durumundan ortaya çıkan kalp ağrılarını ve
çarpıntılarını geçirir.
• Uyku getiricidir. Özellikle sinirsel kökenli uykusuzluğa karşı iyi
bir ilaç oluşturur. Kişiye doğal uyku olanağı sağlar.
• Gerginlikten ötürü bedende oluşan ağrıları keser.
• Gaz söktürücüdür.
• Nezleye karşı iyileştirici etkisi vardır.
• Romatizma ağrılarını da hafifletir.
Bütün bu önemli etkileri sağlamak üzere tıbbi kediotunun rizom ve kök
saçakları sonbaharın sonlarına doğru bitkinin toprağı kazılarak
çıkarılır, iyice temizlenir ve gölgeli, havadar bir yerde kurutulur.
Kurumuş kökler parçalara ayrılarak 1-2 tatlı kaşığı kuru kök, 1 bardak
kaynar su içinde 10-15 dakika süreyle demlendirilip bir infüzyon elde
edilir. Bu infüzyon bedene zararlı olmadığından, gereksinim duyuldukça
birer bardak olarak içilir.
• Kediotu ayrıca akne ve isilik tedavisinde kullanılır.
• Sinirleri ve bedeni yatıştırıcı amaçla hazırlanan banyo suları ya
da yüz yıkama losyonlarına katılır.
Bunun için kediotunun kuru kökleri kaynatılarak bir dekoksiyon elde
edilir. Bu dekoksiyon akne ve isilik şikayetinin olduğu yerlere dıştan
uygulanır. Aynı dekoksiyon banyo ya da yüz yıkama sularına katılır.
Kediotunun köklerinin damıtılmasıyla elde edilen ve piyasada satılan
kediotu esansı da sulandırılarak yukarıda sayılan etkileri elde etmek
üzere kullanılabilir.
