ÇUHAÇİÇEĞİ
Orjinal
Adı: Primula verisi (ya da Primula officinalis)
Diğer Adları: Çobançiçeği
Bilgi :Çuhaçiçeğigiller familyasının örnek bitkisidir. Kuzey
Yarıküre'de yaygın olan çuhaçiçeği, ülkemizde genellikle Doğu
Anadolu'nun dağlık kesimlerindeki nemli orman ve çayırlarda yetişir.
15-25 cm. kadar boylanabilen, dayanıklı çokyıllık otsu bitkidir. Kısa
bir rizomu (kökgövdesi) vardır. Mavimsi-yeşil ve üzeri kırışık görünüşlü
yapraklarının hepsi, doğrudan doğruya bitkinin rizom kökünden sürerek
bir rozet oluşturur. Yuvarlak kesitli ve içi dolu olan çiçek sapları, 30
kadar çiçeği taşıyacak kadar dayanıklıdır. Gevşek ya da sıkı salkımlar
oluşturarak ilkbaharda açan çiçekleri, altın renkli taçyapraklarıyla
gösterişlidir. Bitkinin koyu kahverengi minik tohumlarını taşıyan
meyvesi yumurta biçimli bir kapsül halindedir. Güneşli ya da yarı gölge
yerleri; kireçli ve nemli topraklan seven çuhaçiçeği, tohumlarıyla ya da
büyük bitkilerin rizomlarının bölünüp ayrı yere dikilmesiyle çoğaltılır.
Çuhaçiçeği % 10'a kadar varan oranda saponin ile ayrıca glikozitler,
uçucu yağ ve flavonitleri içerir. Bazı yerlerde çiçekleri reçel ve şarap
yapımında kullanılır. Yapraklan salatalara katılarak ya da et
yemeklerinde dolma içi olarak tüketilir. Çuhaçiçeğinin yapraklarını
ipekböcekleri pek sever, çiçeklerinin nektarını ise bal arıları
yeğlerler.
Tıbbi Etkileri ve Kullanımı Çuhaçiçeği bitkisinin tıbbi etkileri ve
bunlardan yararlanma yöntemlerini; bitkinin çiçekleri, kökü ve
yaprakları diye üçe ayırarak şöylece özetleyebiliriz:
• Çuhaçiçeğinin çiçekleri; özellikle stresle ilgili gerginliklerde
spazm çözücü, yatıştırıcı ve rahatlatıcıdır.
• Sinirsel kökenli baş ağrılarını iyileştirir. Yarım baş ağrısına
(migren) karşı da etkili olur.
• Uykusuzluğa karşı devadır.
Bu etkileri sağlamak üzere bitkinin çiçekleri ilkbaharda toplanır.
Yeşil renkli çiçek zarfı çıkarılıp atılır. Çiçekler gölgede kurutulur.
Kurumuş çiçeklerden 1-2 tatlı kaşığı alınıp üzerine 1 bardak kaynar su
dökülerek ve 15-20 dakika demlendirilerek bir infüzyon hazırlanır. Bu
infüzyondan günde iki-üç kez birer bardak içilir.
• Çuhaçiçeğinin kökü; göğsü yumuşatır. Balgam söktürücüdür.
• Terleticidir. Bronşit, soğuk algınlığı, üşümeyle ilgili ürperme ve
öksürüğe karşı iyileştiricidir.
• İdrar söktürücü, müshil ve gaz söktürücüdür.
• Stresle ilgili gerginliklerde spazm çözücü ve yatıştırıcıdır.
Bedeni sakinleştirip gevşetir. Uykusuzluğa karşı iyi gelir.
Bu etkileri sağlamak için bitkinin rizomu sonbaharda toprağı kazılıp
sökülür ve özenle kurutulur. Parçalanan kökten 1 tatlı kasığı alınıp 1
bardak suda kaynatılır. Sonra ateş kısılarak 5 dakika daha ısıtma
sürdürülüp bir dekoksiyon hazırlanır. Bu dekoksiyondan günde üç kez
birer bardak içilir.
• Çuhaçiçeğinin taze yaprakları; çıban tedavisinde etkilidir.
Yapraklar çıbana sarılır. Sık sık değiştirilerek çıbanların
iyileşmesi sağlanır.
