CEVİZLER
Orjinal
Adı: Juglans türleri
Diğer Adları :Koş, Koz
Bilgi: Cevizgiller familyasında yer alan Juglans cinsi, kışın
yapraklarını döken 20 kadar ağaç türünün ortak adı cevizdir. Bu
türlerden ülkemizin hemen hemen her yerinde yetiştirilen ve konumuzu en
çok ilgilendiren Adi cevizin (J. regia) anavatanının İran olduğu
sanılmaktadır. Bu tür, 20 m. kadar boylanabilen, 150-200 yıl
yaşayabilen; yuvarlak tepesi, sık dal ve yapraklarıyla toprağı örten,
altında diğer bitkilerin gelişmesini engelleyen ve hatta insan sağlığı
için zararlı sayılabilecek kadar koyu gölge veren bir ağaçtır. Gövde
kabuğu başlangıçta gümüşi renkte iken, ağaç yaşlandıkça rengi koyulaşır
ve çatlar. Yaprakları oval biçimli 5-7 uzun yaprakçıktan oluşur. Yeşil
renkli erkek ve dişi çiçekleri aynı ağaç üzerinde bulunur ve genellikle
mayıs ayında açarlar. Ağacın ekim ayında olgunlaşan meyvesine ceviz,
meyvenin yeşil renkli kabuğuna gövek ya da tetir denir. Ceviz ağacı,
tohumuyla çoğalır. Ceviz ağacının yaprakları tanen, uçucu yağ ve acı
boyarmadde olan juglon'u içerir. Güçlü ve değerli bir besin maddesi olan
meyvesi (ya da tohumu) ise doymamış yağlar yönünden zengindir. Ayrıca
yüksek oranda protein ile potasyum, fosfor, magnezyum, demir ve kalsiyum
gibi elementleri ve özellikle C ile B vitaminlerini içerir. Bu meyve
taze ya da kuru olarak yenir. Kurutulmuş cevizin içi tatlı ve pasta
yapımında kullanılır. Bazı yerlerde sucuk ve pestilleri yapılıp
tüketilir. Ceviz ağacının sert kerestesi mobilyacılık ve kaplamacılıkta
pek makbuldür. Gövekleri, doğal boyamacılıkta pamuk, ipek ya da yün
ipliklerini kahverengiye boyamakta kullanılır.
Tibbi Etkileri ve Kullanımı Cevizin taze ve kurutulmuş yaprağı,
göveği, meyvesinin ve meyvesinden çıkarılan yağının (ceviz yağı) tıbbi
etkileri ve bunlardan yararlanma şöylece sıralanabilir:
• Peklik vericidir.
• İştah açıcıdır.
• Bedeni güçlendirici bir toniktir.
• Kan şekerini düşürür.
• Kanı temizler.
• Kemiklerin zafiyetine karşı etkili olur.
Bu etkileri sağlamak üzere, ceviz ağacı yapraklı iken taze yaprakları
ilkbaharda (ya da yazın) toplanıp gölge yerde özenle kurutulur. Işık
almamasına ve kararmamasına dikkat edilen kuru yapraklarıyla % 2'lik bir
infüzyon yapılır. Yani l litre (yaklaşık dört bardak) kaynar su, 20 gr.
yaprağın üzerine dökülür. 10-15 dakika süreyle demlendirilerek infüzyon
hazırlanır. Bu infüzyondan günde iki-üç bardak içilir. Yaprağı yerine
sonbaharda ceviz meyvesinin yeşil kabuğu olan gövek de kullanılabilir.
• Deri hastalıklarında ceviz antiseptik olarak kullanılır.
Bunun için aynı infüzyon, şikayetli yerlere dıştan uygulanır.
• Şeker hastalarına bedenleri güçlensin diye günde 3 adet ceviz
yemeleri öğütlenir.
• Ceviz yağı müshil ve safra artırıcı etkiler taşır. Bunun için, bu
yağa biraz su katılarak içilmesi gerekir.
UYARI
• Ceviz pek besleyici bir meyve olduğundan aşırı miktarda
yenmemelidir.
