CENTİYAN
Orjinal
Adı: Gentiana lutea
Diğer Adları: Centiyana, Centiyane, Büyük kantaron
Bilgi: Centiyangiller familyasının örnek bitkisidir. Anayurdu
bilinmeyen, Kuzey Yarıküre'nin ılıman iklim bölgelerindeki dağlık
yerlerde ve güneşli bayırlarda ağır ağır gelişerek yetişen, çokyıllık
dayanıklı bir otsu bitkidir. Ülkemizde Bursa-Uludağ ve Doğu Karadeniz
bölgesinde görülmekte ve 1-1,5 m'ye kadar boylanabilmektedir. Yaprakları
enli, sapsız ve karşılıklı dizilmiş durumdadır. Temmuz-ağustos aylarında
açan sarı renkli güzel çiçekleri, boru yapılı ve toplu durumda olur.
Dışı esmer ve içi sarı renkli rizomu (kökgövdesi) ve buna bağlı kök
saçakları vardır. Bitki, tohumlarıyla çoğalır.
Centiyan bitkisinin sağlığa yararlı etkili bölümü olan rizomu ile kök
saçakları uçucu ve sabit yağ, pektin, tanen ve acı glikozitleri içerir.
Bu kök, acı ama zehirli olmayan bir ilaç kaynağıdır.
Tıbbi Etkileri ve Kullanımı Bitkinin tıbbi etkileri ve bunlardan
yararlanma yöntemleri şöylece sıralanabilir:
• Sinir uçlarını uyarıp sindirim salgılarını artırarak iştahı açar.
• Aynı nedenle sindirimi kolaylaştırır. Dispepsi (sindirim zorluğu)
ve midenin gazlı olması durumlarında çok yararlı, iyileştirici etkiler
yapar.
•
Bedeni güçlendirici bir toniktir.
• Alyuvarları artırıcı etkisi kanıtlanmıştır. Bu nedenle kansızlık
durumunda olumlu sonuçlar verir.
Bu etkileri sağlamak üzere, centiyanın rizom ve kök saçakları
sonbahar mevsiminde toprak kazılarak çıkarılır. Bunlar dilimlenerek
özenle, ağır ağır kurutulur. Kurumuş kök parçalarından 1/2 tatlı kaşığı
l bardak su içine konularak su ısıtılır. 5 dakika süreyle kaynatma
sürdürülerek bir dekoksiyon hazırlanır. Bu dekoksiyon yemeklerden önce
ya da midede şişkinlik ve ağrı duyumsandığında birer bardak içilir.
• Centiyanın ayrıca yaraları iyileştirici etkisi vardır.
Bunu sağlamak üzere, aynı dekoksiyonla günde birkaç kez yaralar
dıştan yıkanır.
