ÇAY
Orjinal
Adı: Camellia sinensis (ya da Thea sinensis)
Bilgi :Çaygiller familyasının örnek bitkisidir. Anayurdu Çin
ve Güneydoğu Asya olan çay, günümüzde tropikal ve astropikal iklimi olan
birçok yerde, değişik kültür formlarıyla yetiştirilmektedir. Ülkemizde
de Doğu Karadeniz bölgesinde, Rize ve çevresinde çay üretimi başarıyla
sürdürülmektedir. Çay, başlıca üç ana doğal türü ve bu türlerden elde
edilmiş pek çok melezi olan, bazı türlerinde boyu 20 m'yi bulan ama
sürekli budanarak boyu kısaltılan, böylece ortalama boyu 1,5-3 m.
olabilen çokyıllık ağaççıktır. Kısa saplı, almaşık dizili, derimsi
yapılı, uzunca ve sivri uçlu, kenarları dişli yaprakları vardır.
Çiçekleri beyaz; bazı türlerde hafif sarı ya da pembemsi renkli ve hafif
kokuludur. Bitkinin tohumlarını taşıyan meyvesi odunsu yapılı, üç gözlü
ve kapsül biçimlidir. Çay bitkisi yılda ortalama 1.500 mm.'lik düzenli
yağış alan iklime gereksinir. Doğrudan güneş gören asitli, derin, süzek
ve özellikle kireçsiz topraklan sever. Tohumuyla ya da gövde
çelikleriyle çoğaltılır.
Dünyada en çok tüketilen içitlerden biri olan çay, bitkinin
yapraklarının elle toplanıldıktan sonra çeşitli işlemler sonucu
mayalanmadan kavrulması, soldurulması, kıvrılması ve kurutulması sonucu
elde edilen ürünün demlendirilmesiyle hazırlanır. Kara ve yeşil çay
adları verilen, iki önemli türü vardır. Kara çay daha çok sevilerek
tüketilir. Çay yapraklarında kafein, tein, teofillin, teobromin
alkolitleri, tanen, uçucu yağ ve az da olsa B vitamini bulunur, insanda
tutkunluk derecesinde çay içme isteği yaratan, çayın içerdiği kafein ve
tein adlı maddelerdir.
Tibbi Etkileri ve Kullanımı Önce çayın tıbbi etkileri ve sonra bu
etkileri bedene yararlı hale getirilen çay içitinin hazırlanması şöyle
özetlenebilir:
• Aşırı içilmemek koşuluyla bedeni ve sinirleri uyarmada olumlu
etkileri vardır.
• Midevidir: Sindirimi kolaylaştırır.
• Peklik vericidir, özellikle yeşil çay diyareye karşı
kullanılabilir.
• Terleticidir. Şekersiz içtiğimizde sıcak havalara dayanmamızı
sağlar.
Bu etkileri sağlayabilmek ve sözgelişi 6 büyük fincan tüketebilmek
üzere çay şöyle hazırlanır: Piyasada satılan çaylardan alınır. 1-1,5
litre kadar su kaynatılır. Demliğe konan 3-4 tatlı kaşığı çay üzerine
bir miktar kaynar su dökülür. Geri kalan suyun çaydanlıkta ve kısık
ateşin üzerinde kaynatılmasına devam edilirken demlik de çaydanlığın
üzerinde durur, işlem 20 dakika sürdürülürken demlikteki çay demlenmiş
olur. Böylece demlenen çaydan fincanlara uygun miktarda konur ve üzeri
çaydanlıktaki sıcak suyla tamamlanır. Bu şekilde hazırlanmış olan çay,
kişinin seçimine bağlı miktarda içilir.
• Ayrıca çayın doku büzücü ve mikrop kırıcı etkileri de vardır. Bu
özelliklerinden mikrop kapmış ya da kanlanmış gözlerin çay banyosuyla
iyileştirilmesinde yararlanılır.
Yukardaki tarife göre demlenip hazırlanmış çaydan bir fincan alınıp
ılıtılır. Ve şikayet konusu göze bu çayla kompres yapılır. Bu yöntem
geleneksel ve ilkel gibi görünse de, gözlerin iyileştirilmesinde etkili
olur.
UYARI
• Çayın aşırı miktarda tüketilmesi uykusuzluk ve kalp çarpıntısına
neden olabileceği gibi, başka sakıncalar da doğurur, özellikle yüksek
tansiyonu; kalp ve sinir rahatsızlıkları bulunanlar, böbreklerinde kum
ya da taş, bağırsaklarında peklik illeti çekenler, olabildiğince çaydan
uzak durmalıdır.
