Bozuk
paraların kenarları niçin tırtıllıdır?
Özellikle kağıt para devrinden önce,
alışverişte kullanılan paralar altın ve gümüş içeriyorlardı. Her devirde
olduğu gibi, o devirde de bulunan bazı düzenbazlar, bu paraları
kenarlarından kazıyarak, çok az miktarda da olsa, bu değerli madenleri
biriktiriyor, parayı da tekrar kullanabiliyorlardı.
O devirlerde tüccarlar, parayı tartıyorlar ve
ağırlığı eksikse kabul etmiyorlardı. Tabii, para da elinizde kalıyordu.
Antik para kataloglarında dikkat ederseniz, paraların büyük bir kısmının
tam yuvarlak olmadığını görürsünüz.
Bu sorunu çözmek ve halkı eksik paraya karşı
korumak için bozuk paraların kenarları tırtıllı yapılmaya başlandı. Bu
tırtıllar sayesinde paranın kenarının kazındığı hemen belli oluyordu ve
kenarı kazınmış parayı kimse almıyordu.
Bu adet günümüze kadar devam etti. Artık içinde
değerli bir maden bulunmamasına rağmen, bozuk paralarımızın kenarlarında
ya tırtıl ya da bir yazı vardır.
Günümüzde madeni paralar 'bozukluk' veya
'ufaklık' adı altında sadece küsuratları ödemede kullanılıyor. Bozuk
paralar da para olma niteliklerini kanundan almalarına rağmen,
kullanılmalarında bazı sınırlamalar vardır.
Gerek kağıt, gerekse madeni para olsun, her
ikisiyle de yapılan ödemeleri kabul etmemek mümkün değildir. Buna
'Kanuni Tedavül Mecburiyeti' denilir ki, kağıt paralarda bu mecburiyet
sınırsızdır. Ödenen miktar ne kadar büyük olursa olsun,. bunu karşı
taraf kabul etmek mecburiyetindedir.
Madeni paraların ise mecburiyeti sınırlıdır. En
çok üzerlerinde yazan değerin 50 katını tamamen bozuk para ile
ödeyebilirsiniz. Örneğin 50 bin liralıklarla, 2,5 milyona kadar
ödemelerinizi yapabilirsiniz ama daha fazlasını da bozuk para ile ödeme
isteğinizi karşı taraf kabul etmeyebilir.
Kağıt paraların Merkez Bankası tarafından
basıldığı bilinir de, madeni paraları Maliye Bakanlığı'nın çıkardığı pek
bilinmez. Madeni paraların toplam para stoku içindeki oranı da yaklaşık
yüzde 1 civarındadır.
Hiç dikkat ettiniz mi? İnsan yüzleri
kağıt paralarda önden, madeni paralarda ise yandandır. Madeni paralarda
yer çok küçük olduğundan, kabartma tekniği ile bir yüzün tam detayını
vermek mümkün olamamaktadır. Yandan bir profil kişiyi daha iyi tanınır
kılmaktadır.
