BÖĞÜRTLEN
Orjinal
Adı: Rubus fruticosus
Diğer Adları :Dikençilegi, Dikendudu, Dikendutu
Bilgi: Gülgiller familyasındandır. Anayurdu Kuzey Yarıküre'nin
ılıman iklim bölgeleri olan Rubus cinsi 400 kadar çokyıllık çalı türünün
ortak adı böğürtlendir. Bunun 17 türüne ülkemizdeki orman ve
fundalıklarda; yol, bahçe ve hendek kenarlarında sıkça rastlanır.
Böğürtlen türleri 1-3 m. boylanabilirken, kimi türleri sarmaşık
şeklinde, kimileri de yerde sürünerek gelişir. Bu türlerden konumuzla en
çok ilgili olanı Adi böğürtlen (R. fruticosus) türüdür. Kısaca böğürtlen
diye anacağımız bu bitki 3 m. boylanabilir.İkiyillık dikenli gövdeleri,
kenarları dişli 3-5 yaprakçıktan oluşan ve kışın dökülmeyen yaprakları,
yaz aylarında tek tek ya da salkım halinde açan pembe veya beyaz
çiçekleri vardır. Yaz sonu ya da sonbahar basında bu çiçekler kırmızımsı
kara renkli, üzeri çok ince tüylü, duta benzeyen meyvelere dönüşür. Yer
ve toprak konusunda hiç seçici olmayan böğürtlen, seyrek olarak döktüğü
tohumlarıyla; daha çok yere değen dallarının köklenmesiyle veya
köklerinin yeniden filizlenmesiyle çoğalır. Çok dikenli de olduğu için,
doğal çit olarak pek yeğlenen bir bitki türüdür.
Böğürtlenin meyvelerinde sabit ve uçucu yağ, meyve şekeri, organik
asitler, sitrik asit, C vitamini, pektin ve demir; yapraklarında tanen
ve organik asitler bulunur. Böğürtlen meyve olarak çiğken yenildiği gibi
reçel, şurup, şekerleme, pasta, likör ve sirke yapımında kullanılır.
Tıbbi Etkileri ve Kullanımı Böğürtlenin tıbbi etkileri ve bunlardan
yararlanma yöntemleri şöyle sıralanabilir:
• Bedeni güçlendirici toniktir.
• Doku ve damar büzücü etkisi vardır. Diyareyi keser, peklik verir.
• İdrar söktürücüdür.
• Kadınlarda, aybaşı dönemlerinde aşırı kan gelişini önler.
• Gebe kadınlarda sırt kaslarını güçlendirir.
Bu etkileri sağlamak üzere, taze ya da gölge yerde özenle kurutulmuş
yaprakları, bitkinin meyveleriyle karıştırılarak kullanılır. Bu
karışımdan 3 tatlı kaşığı alınıp üzerine 1 bardak kaynar su dökülerek ve
20 dakika demlendirilerek bir infüzyon hazırlanır. Bu infüzyondan günde
üç kez birer bardak içilir.
• Böğürtlen ağız yaraları, dişeti kanamaları, bademcik ve boğaz
enfeksiyonuna iyi gelir. Bunun için yukarıda anlatıldığı biçimde
hazırlanan infüzyonla günde üç-dört kez derin gargara yapılır.
• Ciltteki ağrı ve yangıları hafifletir.
• Yara iyileştiricidir.
• Hafif yanıklara iyi gelir.
• Hemoroit tedavisinde etkili olur.
Bu etkileri sağlamak üzere, körpe yapraklarıyla yara lapası
hazırlanır ve şikayet edilen yerlere dıştan uygulanır.
• Böğürtlen cildi gerer ve canlandırır.
Bu etkiyi sağlamak üzere, banyo küvetine akan sıcak suyun altına bir
bez torba asılıp içi bitkinin körpe yaprak ve genç sürgünleriyle
doldurulur. Sonra sıcak su açılıp küvet bu suyla doldurularak banyo
yapılır.
