BAYIRTURPU
Orjinal Adı :Armoracia rusticana
Diğer Adları: Eşekturpu, Karaturp, Yabanturpu
Bilgi: Turpgiller familyasındandır. Anayurdu Akdeniz bölgesidir. Ama,
günümüzde tüm ılıman iklim kuşağındaki yerlerde ve ülkemizde yaygın
olarak yetiştirilmektedir. 30-60 cm. boylanabilen, çokyıllık dayanıklı
otsu bitkidir. Elips biçimli, ucu sivri, iri, kaba dokulu ve parlak
yeşil yaprakları vardır. Yuvarlak kesitli ve boylamasına kabartılı
saplarla köke bağlanan bu yapraklar ezildiğinde yakıcı bir koku
yayarlar.
Yaprak koltuklarında haziran-temmuz aylarında açan çiçekleri, beyaz
salkımlar halinde olur. Bitkinin yumrukökü uzun, kalın, dışı sarı
kahverengi, içi beyaz ve etlidir. Bu kökün de yakıcı bir kokusu vardır.
Güneşli ve açıklık alanları, derin kazılmış, hafif ve nemli toprakları
seven bayırturpu, tohumlarıyla çoğalır. Bitkinin taze yumrukökü
kalsiyum, sodyum, magnezyum gibi mineraller ile C vitamini yönünden
zengindir. Ayrıca hardal yağı, glikozit ve sinigrin maddelerini içerir.
Bu kökler ince ince rendelenerek, hardalsı baharat kokusunu versin diye
bazı et ve balık yemeklerine katılır. Bayırturpunun kökleri parçalanarak
kum içinde ileriki kullanımlar için taze olarak saklanabilir. (Bu tür
kök saklama ve ileriki günlerde kullanma yöntemi Avrupa'da pek
yaygındır.)
Tıbbi Etkileri ve Kullanımı Bayırturpunun tıbbi etkileri ve bunlardan
yararlanma yöntemleri şöylece özetlenebilir:
• Sindirim sistemini uyarır, iştahı açar, mide ve bağırsaklardaki
gazı söktürür, ağrıları dindirir.
• İçerdiği antibiyotik nitelik nedeniyle bağırsakların çeperlerini
koruyucu rol oynar.
• Hafif müshil etkisi vardır.
• Grip ve yüksek ateşte iyileştirici etki yapar.
• Balgam söktürücüdür.
• İdrar yolları iltihaplarını iyileştirir.
Bütün bu durumlar için tıbbi etkisini sağlamak üzere, bitkinin
yumrukökü sonbaharda toprağı kazılarak sökülür. Temizlenip iyice
rendelenerek günlük diyete katılır. Ya da bitkinin ufak parçalara
bölünmüş yumrukökünden l tatlı kaşığı alınarak üzerine l bardak kaynar
su dökülüp 5 dakika süreyle demlendirilir. Böylece hazırlanan
infüzyondan günde üç kez birer bardak içilir. Grip ve yüksek ateşte,
içilen infüzyon miktarı artırılabilir.
• Bayırturpu romatizma, bel ve sırt ağrılarına da iyi gelir.
Bunun için, bitkinin yaprak ve çiçekli bölümleriyle yara lapası
hazırlanır ve şikayet edilen yerlere bu lapa dıştan uygulanır.
UYARI
• Gebe kadınlar ile böbrek sorunu olan kişiler, aşırı miktarda
bayırturpu yememelidir.
