AYRIKOTU
Orjinal
Adı: Agropyan repens
Bilgi: Buğdaygiller familyasındandır. Anayurdu bilinmeyen,
dünyanın bütün soğuk ve ılıman iklimli bölgelerinde, ayrıca tropikal ve
astropikal iklim bölgelerinin yüksek kesimlerinde yetişen 125 kadar
türün ortak adı ayrıkotudur. Ülkemizde de 20 kadar ayrıkotu türü
yetişmektedir. Bu türlerden bazıları tarıma çok zararlı iken, kimi
türleri de hayvan yemi ya da çim bitkisi olarak özellikle
yetiştirilmektedir. Ayrıkotu türlerinden konumuzla en çok ilgili olan
Tarla ayrığı (A.repens) da tarıma zararlıdır. Çünkü, kendi haline
bırakılırsa kısa zamanda tarlaları kaplar. Kısaca ayrıkotu diyeceğimiz
bu bitki 30 -150 cm. boylanabilen, rizom köklü (kök gövdeli), çokyıllık
dayanıklı otsu bitkidir. Tarlalardan başka, yol kenarları ve bahçelerde
de çok görülür. Yeşil gövdesi silindirik biçimli ve boğumlu, yapraklan
yeşil ve düzdür. Mayıs-temmuz ayları arasında küçük başaklar halinde
açan çiçekleri yeşil renkli ve pek gösterişsizdir. Bitki, bu
çiçeklerinden oluşan tohumlarının dökülmesiyle, özellikle rizomlarının
sürgün vermesiyle ya da toprağa değen yerde, gövdelerinin yeniden kök
atmasıyla çoğalır.
Tibbi Etkileri ve Kullanımı Tarla ayrığı rizomları polisakkarit bir
madde olan tritisin ile uçucu yağ, yapışkan bitki sıvısı, potasyum,
salisilik asit, saponin ve mikrop kırıcı bazı maddeleri içerir. Bu
ayrıkotu türünün tıbbi etkileriyle onlardan yararlanma yöntemleri
şöylece özetlenebilir:
• İdrar yolları enfeksiyonlarının iyileştirilmesinde, sistit (mesane
iltihabı) ve prostatitte (prostat iltihabı) etkili olur.
• İdrar söktürücüdür.
• Kanı ve bedendeki toksik maddeleri temizler.
• Böbrek ve mesane taşlarının atılmasına yardımcı olur.
• Bedeni güçlendirici bir toniktir.
Bu etkileri sağlamak üzere, tarla ayrığının rizomları ilkbahar
mevsiminde ya da sonbaharın başlarında toprağı kazılarak sökülür.
Yıkanarak iyice temizlenir. Gölgede ya da güneşte kurutulur. Kurutulmuş
rizomdan 2 tatlı kaşığı alınır, 1 bardak suyla kaynama noktasına kadar
ısıtılır. Daha sonra ateş kısılarak 10 dakika daha ısıtma sürdürülür.
Böylece elde edilen dekoksiyondan günde üç kez birer bardak içilir.
Ancak, tadı çok kötü olduğundan bal, limon ya da naneyle tatlandırılır.
• Tarla ayrığı ayrıca egzama ve cilt hastalıklarının
iyileştirilmesinde etkili olur.
• Romatizma ağrılarını hafifletir.
Bu etkilerinden yararlanmak için, yukarıda tarifi verilen dekoksiyon,
şikayet edilen yerlere dıştan uygulanır.
