AYNİSAFA ÇİÇEĞİ
Orjinal
Adı Calendula officinalis
Diğer Adları Altuncuk, Kandil çiçeği, Ölü çiçeği
Bilgi Bileşikgiller familyasındandır. Anayurdu bilinmemekte,
pek çok yerde ve ülkemizde süs bitkisi olarak sıkça yetiştirilmektedir.
30-50 cm. kadar boylanabilen bir yıllık dayanıklı bitkidir, ince
tüylerle kaplı yeşil renkli, etli ve sulu gövdesi, köşeli ve dallara
ayrılan yapıdadır. Gene yeşil renkli ve hafif tüylü yaprakları bitkinin
tabanında kürek, daha yukarı kesimlerinde mızrak biçimli olur. Bitkinin
mart ayından başlayıp sonbaharın sonlarına değin açan sarı ya da turuncu
renkli çiçeklerinde taçyaprakları, merkezden çevreye doğru düzgün yivler
şeklinde sıralanırlar. Olgunlaşan çiçekleri 5-6 mm. uzunlukta, bej
renkli ve virgül biçimli tohumlar verir. Güneşli yerleri; kum ve kil
karışımı gevşek toprakları seven aynisafa çiçeği, öbür toprak türlerine
de dayanır. Bitki tohumlarıyla çoğaltılır.
Aynisafa çiçeği saponin, karoten, acı esans, uçucu yağ, sterol,
flavonit ve yapışkan bitki sıvısını içerir. Sarı ya da turuncu renkli
taçyapraklarının yiyecekleri boyama özelliğinden yararlanılmak üzere,
bunlar bazı yerlerde çeşitli yemek, kek, tatlı ve ekmeklere safran tadı
içermeden safran rengi vermesi için katılır; yaprakları ise, salataların
ve güveçte pişen yemeklerin üzerine serpilir.
Tibbi Etkileri ve Kullanımı Bitkinin tıbbi etkileri ve bunlardan
yararlanma yöntemleri şöyle sıralanabilir:
• Bedeni güçlendirici toniktir.
• Midevidir; sindirim işlemini kolaylaştırır.
• Gastrit ve onikiparmak bağırsağı ülserlerinin tedavisinde yararlı
olur.
• Kadınlarda aybaşını düzenler. Aybaşı ağrılarını hafifletir.
• Safra söktürücüdür. Safra sorunlarının iyileştirilmesinde etkisini
gösterir.
Bu etkilerinden yararlanmak için, aynisafa çiçeğinin taçyapraklarıyla
yaprakları, yaz başından sonbaharın başlarına kadar toplanır ve büyük
özen gösterilerek, taçyapraklarının rengi bozulmayacak şekilde, gölge ve
havadar yerlerde kurutulur. Bu kurumuş taçyaprağı-yaprak karışımından
1-2 tatlı kaşığı alınıp 1 bardak kaynar suda 10-15 dakika süreyle
demlendirilir. Böylece elde edilen infüzyondan günde üç kez birer bardak
içilir.
• Ayrıca, aynisafa çiçeği antiseptiktir.
• Doku ve damar büzücü etkisi vardır.
• Yara iyileştiricidir. Deride enfeksiyon ya da darbeyle meydana
gelen yara, bere ve eziklerin iyileştirilmesinde etkili olur. Küçük
yanıklar ve sıcak suyla haşlanma durumlarında ilkyardım aracı olarak
işlev yapar.
• Akne tedavisinde ortaya çıkan yangıyı azaltmak ve yerel iyileşmeye
yardımcı olmak üzere kullanılır.
• Ayak parmakları arasında oluşan mantarları (madura ayağı)
iyileştirmekte kullanılır.
Bu etkileri sağlamak üzere, aynisafa çiçeğinin taze taçyaprakları ile
yaprakları alınır. Bunlar ezilerek yara lapası yapılır ve şikâyetli
yerlere dıştan uygulanır.
