ATKESTANESİ
Orjinal
Adı Aesculus hippocastanum
Bilgi Atkestanesigiller familyasının örnek bitkisidir. Kuzey
Yarıküre'de yetişen Aesculus cinsi, kışın yapraklarını döken 25 kadar
ağaç ya da çalı halindeki bitki türünün ortak adı atkestanesidir.
Bunlardan konumuzla en çok ilgili olan, Koca atkestanesi ya da Beyaz
çiçekli atkestanesi (A. hippocastanum) türünün anayurdu Balkan
Yarımadası olup bu tür on yedinci yüzyılda Avrupa'ya yayılmıştır.
Türkiye'de park ve bahçelerde süs bitkisi olarak yetiştirilen ve 20-30
m. kadar boylanabilen bu ağaca kısaca atkestanesi diyeceğiz. Atkestanesi
ağacının gövdesi düz ve sık dallı, tepesi düz olur. Kenarları dişli, ucu
sivri 5-9 yaprakçıktan oluşan yaprakları koyu yeşil renklidir.
Üzerlerinde pembe lekeler bulunan ve piramit biçimli salkımlar oluşturan
beyaz çiçekleri yaz aylarında açar. Bu çiçeklerden oluşan kapsül
durumundaki kalın çeperli mevyeleri dikenlidir. Meyveler olgunlaşınca,
yeşil renkli dikenli kabuk yarılır ve içinden 1-3 adet parlak koyu
kahverengi, tadı buruk ve acı olan tohumu düşer. Eskiden soluğan (nefes
darlığı) çeken atlara verildiğinden bu tohumlara ve bitkiye atkestanesi
adı verilmiştir. Atkestanesi, tohumlarıyla ya da gövde çelikleriyle
çoğaltılır.
Bitkinin sağlığa en yararlı bölümü tohumlarıdır. Bunlar, yani
atkestaneleri bol miktarda nişasta, şekerler, saponin, tanen, yağ, bazı
acı maddeler ile aeskulin ve fraksin'i içerir. Eczacılıkta iltihap
giderici ilaçların yapımında kullanılır. Ağacın ekşi tadı olan körpe
yaprakları bazı yerlerde toplanıp sarması yapılarak yenilir.
Tibbi Etkileri ve Kullanımı Atkestanesi tohumlarının tıbbi etkileri
ve bunlardan yararlanma yöntemleri şöylece özetlenebilir:
• Damar büzücü ve kan dolaşımını güçlendirici tonik etkileri vardır.
Bu nedenlerle varis, flebit ve hemoroit hastalıklarının
iyileştirilmesinde kullanılır.
• Aynı nedenlerle damarlardaki yangı ve deri çatlaklarının
iyileştirilmesinde yararlı olur.
• Gene aynı nedenlerle kılcal damarların çatlamasını ve kanamasını;
bacaklardaki ülserleri iyileştirir.
• Dolaşım sisteminde damarların gücünü ve sağlıklı oluşunu destekler.
Bu etkilerinden yararlanmak üzere, atkestanesi ağacının sonbaharda
olgunlaşıp yere dökülen tohumlan toplanıp kurutulur, l -2 tatlı kaşığı
kurumuş tohum parçaları ile, varsa ağacın yaprağından bir miktarı alınıp
üzerine l bardak kaynar su dökülür. 10-15 dakika demlendirilerek bir
infüzyon hazırlanır. Bu infüzyon günde üç kez birer bardak olarak ve
tatlandırılarak içilir.
• Ya da flebit, hemoroit, yangılı damar, varis, deri çatlakları ve
bacaklardaki ülser durumlarında aynı infüzyon dıştan, şikâyetli yerlere,
ovuşturularak uygulanır.
