Orjinal
Adı Marrubium türleri
Diğer Adları Bozot, Köpekayası
Bilgi: Ballıbabagiller familyasındandır. Anayurdu bilinmeyen Marrubium
cinsi köpekotlarının 15 kadar türü vardır. Bunlardan konumuzla ilgili
olan Akköpekotu (M. vulgare) Avrupa, Akdeniz havzası ülkeleri ve
Türkiye'de görülmektedir. 60 cm. kadar boylanabilen çokyıllık dayanıklı
otsu bitkidir. Dört köşe kesitli, tüylü ve dallara ayrılan yapılı
gövdesi kirli beyaz renktedir. Gövde ve saplar üzerinde karşılıklı
dizilmiş durumdaki kalp biçimli, üzerleri kırışıkmış gibi görünen
yapraklarının kenarları dişli ve yaprak ucu yün gibi tüylerle örtülü
olur. Bu yapraklar meyve gibi kokarlar. Bitkinin küçük beyaz çiçekleri,
ikinci yılının yaz ortasından sonbahar başına kadar yaprak koltuklarında
açar. Olgunlaşan çiçekleri 2 mm. uzunlukta gözyaşı biçimli ve koyu
kahverengi, parlak görünüşlü tohumlar verir. Bol güneşli ve soğuk
rüzgarlardan korunmalı yerleri seven akköpekotu, alkalik ve kuruca
toprakları yeğler. Döktüğü tohumlarıyla çoğalır.
Bedene yararlı etkileri Eski Mısırlılar tarafından bilinen ve ünlü
hekim Hipokrat tarafından övülen akköpekotu, uzun süreler öksürüğe karşı
tek ilaç olarak kullanılmıştı. Bitkinin topraküstü kesimleri marrubin
adlı madde ile uçucu yağ, yapışkan bitki sıvısı, tanen ve bolca C
vitamini içerir. Bitkinin çiçekleri, balarılarını, bulunduğu bahçelere
çekerken, yapraklarının demlendirilmesiyle elde edilen infüzyon,
pompalara konularak ağaçlardaki yaprakçık bitine ve tabaklara konularak
sineklere karşı yok edici olarak kullanılır. Bazı yerlerde köpekotunun
kurutulmuş yaprakları baharat olarak kullanılmaktadır.
Tıbbi Etkileri ve Kullanımı Akköpekotunun tıbbi etkileri ve bunlardan
yararlanma yöntemleri şöyle sıralanabilir:
• Terletici, balgam söktürücü, göğsü yumuşatıcı ve spazm çözücü
etkileri vardır. Solunum yollarının mukozasını destekler. Bronş
kaslarına gevşeme, ve rahatlık verir. Bütün bu etkileriyle öksürük,
bronşit ve boğmaca gibi hastalıkların iyileştirilmesinde yararlı olur.
• Soğuk algınlığı belirtilerinin ilk görülüşünde alınması, nezle ve
soğuk algınlığı durumunun kolay atlatılmasını sağlar.
• Safra salgılarını artırır. Bu etkisiyle iştahsızlığı giderir,
sindirimi kolaylaştırır.
• İdrar ve gaz söktürücüdür.
• Kalp yangılarını hafifletir.
• Kurt (solucan) düşürücü etkisi de vardır.
Bu etkileri sağlamak üzere, akköpekotunun yaprakları ve çiçekli
sapları yaz ortası ile sonbahar başı arasında, bitki çiçekli iken
toplanıp 35 C dereceden sıcak olmayan gölge bir yerde özenle kurutulur.
Kurutulmuş çiçek karışımından yarım 1/2-1 yemek kaşığı alınıp 1 bardak
kaynar suyun içine konulur. 10-15 dakika demlendirilerek elde edilen
infüzyondan günde üç kez birer bardak içilir.
• Akköpekotu aynı zamanda etkili bir yara iyileştiricidir.
Bunun için, 1 tatlı kaşığı doluşu kurumuş yaprak karışımı 1 bardak
suda kaynama noktasına kadar ısıtılır. Sonra ateşi kısılarak 10 -15
dakika daha ısıtma sürdürülür. Böylece elde edilen dekoksiyon soğutulup
dıştan yaralara uygulanır.
